مسجد جامع ساوه

آدرس:
استان مرکزی، شهرستان ساوه. این مسجد در جنوبی‌ترین نقطه شهر ساوه، در انتهای خیابان سلمان ساوجی واقع است.
چکیده: مسجد جامع ساوه

مسجد جامع ساوه از اولین مسجدهایی است که در ایران و در شهر ساوه ساخته شده و طی دوره‌های مختلف توسط هنرمندان ایرانی تزئین و مرمت شده‌است. به طوریکه نوسازی‌های انجام‌شده موجب شده است که اثری از بنای اولیه مسجد در روزگار کنونی باقی نماند. این مسجد تماماً از خشت و گل ساخته‌است و در نوع خود بی‌نظیر می‌باشد. این مسجد مشتمل بر یک صحن و گنبدی در جنوب، دو ایوان، یک مناره، چند شبستان، محراب‌هایی متعدد و قدیمی با خطوط کوفی و دو محراب از دوره صفویه با خط ثلث است.

خصوصیت این بنای تاریخی-مذهبی آن است که نمودهایی از سه مقطع تاریخی (قبل از اسلام، قرون اولیه اسلام و دوران صفوی) در آن دیده می‌شود. آثار و بقایای موجود بیانگر این مطلب است که در مکان مسجد فعلی در دوران ایران باستان، آتشکده بوده و در دوره اسلامی تبدیل به مسجد شده است.
مسجد جامع ساوه که ۴ هزار و ۲۰۰ متر مربع وسعت دارد، در سال ۱۳۱۰ به عنوان نخستین مکان تاریخی استان مرکزی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
مشخصات کلی
نام
مسجد جامع ساوه
قدمت
قبل از اسلام
بازسازی
در دوران متعدد تاریخی مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.
ویژگی خاص
خصوصیت این بنای تاریخی-مذهبی آن است که نمودهایی از سه مقطع تاریخی (قبل از اسلام، قرون اولیه اسلام و دوران صفوی) در آن دیده می‌شود.
پیشنهادات
نزدیکترین جاذبه های گردشگری
قلعه دختر
مسیر دسترسی
آدرس
استان مرکزی، شهرستان ساوه. این مسجد در جنوبی‌ترین نقطه شهر ساوه، در انتهای خیابان سلمان ساوجی واقع است.
امکانات
دسترسی به وسایل نقلیه
اقامتگاه
رستوران
بوفه
پوشش شبکه
نزدیکترین جاذبه ها و محل اقامت به مسجد جامع ساوه
متن کامل: مسجد جامع ساوه

تاریخچه ساخت
در دو گوشه ضلع جنوبی مسجد، ساختمانی است خشتی و گلی به شکل علامت بعلاوه،(متقاطع) که از وجود آتشکده در روزگار پیش از اسلام حکایت دارد. تا به حال به‌طور دقیق تاریخ بنای مسجد جامع ساوه تعیین نشده است، اما قدیمی‌ترین شیء که در این مجموعه پیدا شده، کتیبه‌هایی است که در سده ۴ هجری قمری نوشته شده‌اند؛ بنابراین این مسجد حداقل ۱۰۰۰ سال قدمت دارد.
مسجد جامع ساوه در طول تاریخ تغییرات زیادی کرده؛ گنبدخانه مسجد که یکی از قدیمی‌ترین بخش‌های آن است، در سده‌های چهارم و پنجم در ضلع جنوبی بنا شده، مناره مسجد متعلق به سده ششم است و ایوان غربی در سده هشتم ساخته شده‌است.
این مسجد مانند شهر ساوه در زمان حمله مغول آسیب‌های بسیاری دیده‌است.

معماری
این بنا دارای شبستان‌ها و دهلیزهای زیبای آجری است که هر چشمه به عرض3/5 و طول ۲۰ متر می‌باشد و از آثار سده ششم و عصر سلجوقیان به شمار می‌رود. محراب آن دارای کتیبه‌های متعدد عمودی و افقی است که سه جانب آن را فرا گرفته و روی آن سوره‌هایی از قرآن (سوره قدر، اخلاص، جمعه) به خط ثلث و کوفی گچبری شده و در ضلع غربی میان شبستان‌های این بنا، ایوان باشکوه و رفیعی قرار دارد و در هر جانب این ایوان، حجره‌ای با درگاه تنگ و کوتاه نمودار است. گنبد مسجد به قطر ۱۴ و ارتفاع ۱۷ متر می‌باشد که ساق یا گردنه گنبد ۴ متر ارتفاع دارد و آراسته به کاشی‌های معقر می‌باشد.

مناره مسجد
در گوشه شمال شرقی و بیرون از مسجد، مناره‌ای رفیع و آجری مربوط به دوره سلجوقی واقع شده‌است.
قسمت پایین این مناره ساده و قسمتهای بالایی آن با نقوش آجری مزین شده و بر اساس شواهد و مستندات، به مرور زمان قسمتی از آن تخریب یا ریزش کرده‌است و ارتفاع فعلی آن ۱۴ متر و با قطر  3/5 متر می‌باشد. از نظر پاره ای تز یینات ظریف آجری شبیه به مناره ی مسجد جامع سمنان است. این مناره تا ارتفاع حدو دچهار متر تو پر ساخته شده اس.اما از این ارتفا عبه بالا تو خالی بوده ودارا ی یک راه پله ی پیچ دار است که به انتهای مناره ختم میشود.

شبستان
شبستان های مسجد دارای حجره های متعددی است که سقف آنها رویستون های بزرگ چهارضلعی به ارتفاع حدود سه متر استوار شده اند.طاقهای خشتی روی ستون های هلالی شکل میباشند وخشتهای به کار رفته برای ساخت چنین طاقهایی ازنظر اندازه غیر معمول بوده به طوری که ابعاد آن بالغ بر40*40*10سانتی متر میشود.
قدیمی ترین بخش مسجد همان شبستان های گلی وخشتی آن است که متعلق به دورهی پیش از سلجوقی میباشد. اما در دورهی سلجوقی وایلخانی تغیرات عمدهای درشکل معماری این مسجد صورت میگیرد.عنصر خشت جای خود را به آجر میدهد واز گچ به میزات بسیار درتزینات استفاده میشود.

ورودی
ورودی اصلی مسجد اولیه که در کاوشهایسال1364ش آشکار گردیده  درجبهه ی غربی بوده واحتمالا دو ورودی در جبهه های شمالی وجنوبی وجود داشته است.هم اکنون ورودی مسجد را یکدر چوبی وشیشه های رنگی آنتشکیل میدهد. اما در قرن هفتم هجری در ورودی ومجموعه ی سردر درست روبه روی گنبد خانه قرار داشته و مردم برای پا گذاشتن به صحن مسجدباید از یک طاق رفیع و 2 مناره در دو طرفش می گذشتند.

ایوان
در ضلع غربی ایوان بزرگی دیده میشود متعلق به قرن هشتم که طول وارتفاع آن تقریبا با هم برابر است. این ایوان با عرض 11متر بناگردیده و در تمام سطح دیوارها ودر لا به لای بند آجر های آن زینت های گچی فراوانی به چشم میخورد که مشتمل برکلمه ی الله ومحمد (ص)وعلی(ع)وگل وبرگ ونقوش هندسی است.
مقرنس های داخل ایوانها مربوط به دوره ی قاجار میباشد.

گنبد
در ضلع جنوبی مسجد گنبد خانه ی بزرگ آن وجود داردکه متعلق به قرن چهارم وپنجم هجری میباشد.
با توجه به وسعت گچبری های باقی مانده از آن دوره میتوان چنین استنباط کردکه نمای داخلی گنبدخانهتماما پوشیده از گچبری بوده است.
این گنبد از نوع دو پوش جدا از یکدیگر است.ارتفاع پوش اول به 17متر وارتفاع پوش دوم به حدود 24متر میرسد. که پوش دوم با کاشیکاریهای رنگارنگ تزیین شده است.

محراب
پیدا شدن یک محراب گچی زیبا وارزشمند در حین کاوش های باستان شناسی در ضلع سمالی مسجد ونیز وجود تعدادی محرابهای گچی در ضلع جنوبی مسجدبیانگر سلیقه وذوق هنرمندان گچبر میباشد.
درون گنبد خانه یک محراب گچبری شده وجود داردکه متعلق به دوره ی صفویه با نقش ها یی مانند برگ وگلوبوته ونقوش اسلیمی وختایی زینت یافته و درحاشیه ی محراب آیات قرن از جمله بخشی ازسورهی جمعه دیده میشود.

کتاب خانه
این مجموعه دارای یک کتابخانه ی بزرگ با قفسه های پر از کتاب دست نویس بوده است.
این مجموعه محل نگهداری اشیای باارزشی از جمله اسطر لاب و گوی و کتابهای خطی بوده اما متا سفانه تمام این مجموعه راسپاهیان مغول به آتش کشیدند.  

کتیبه های تاریخ دار بنا
در بنا کتیبه هایی وجود دارد که آنها را با توجه به نوع متعلق به قرن چهارم قمری دانسته اند.اما قدیمی ترین کتیبه ی تارخ دار بنا که بر مناره ی آن جای داردمورخ به 504 وحاوی نام محمدبن ملک شاه است.در محراب شبستان شرقی گنبد خانه نیز کتیبه ای از قرن هشتم هجری قمری وجود دارد که تاریخ آن را به احتمال710 دانسته اند  وکتیبه ای در همان گنبد خانه مورخ 922 است.

 



 
منابع:
fa.wikipedia.org
morarchitect.blogfa.com
tishineh.com
entekhab.ir

جاذبه‌های گردشگری شهر ساوه

هتل های شهر ساوه

شما هم می توانید در این مورد نظر دهید: