آرامگاه شیخ عبدالصمد نطنزی

آدرس:
اصفهان، نطنز، خیابان مالک اشتر، مسجد جامع نطنز
چکیده: آرامگاه شیخ عبدالصمد نطنزی

در ورای باغستان های سرسبز مرکز شهر نطنز، مناره ای سر به فلک کشیده و گنبدی هرمی شکل در کنار آن قرار دارد. این مناره بخشی از مجموعه مسجد جامع و آرامگاه عارف سده هشتم هجری قمری شیخ نورالدین عبدالصمد اصفهانی نطنزی و سردر خانقاه وی است که در نوع خود بی همتامی باشد. این مجموعه شامل شبستان هشت ضلعی گنبدار مسجد و آرامگاه شیخ عبدالصمد است و سردر خانقاه و مناره مرتفعی دارد. به استثنای شبستان گنبدار دوره دیلمی بقیه مربوط به دوره ایلخانان است. شیخ عبدالصمد نطنزی صوفی مشهور عصر ایلخانان در سده هفتم هجری بود. وی در نطنز دار فانی را وداع گفت و مقبره ای در این شهر به افتخار این شیخ به وسیلهٔ مرید وی، زین‌ الدین ماستری وزیر ایلخانی ساخته شد. این مجموعه با شکوه با شماره ۱۸۸ مورخ ۱۸/۴/۱۳۱۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مشخصات کلی
نام
بقعه شیخ عبدالصمد نطنزی
قدمت
دوره ایلخانیان
سازنده
زین‌ الدین ماستری وزیر ایلخانی (مرید شیخ)
سبک معماری
شیوه معماری دوره مغول
پیشنهادات
بخش های مهم برای بازدید
مسجد جامع و بنای مقبره
نزدیکترین جاذبه های گردشگری
مسجد جامع نطنز و چنار قدیمی
مسیر دسترسی
آدرس
اصفهان، نطنز، خیابان مالک اشتر، مسجد جامع نطنز
امکانات
دسترسی به وسایل نقلیه
پارکینگ
دستشویی
اقامتگاه
رستوران
بوفه
پوشش شبکه
متن کامل: آرامگاه شیخ عبدالصمد نطنزی

شیخ نورالدین عبدالصمدبن علی اصفهانی نطنزی از مشایخ و اقطاب صوفیه در قرن هفتم هجری است. وی اصفهانی الاصل و مقیم نطنز بوده و از مریدان و شاگردان طریقت شیخ نجیب الدین علی بن بُزغُش شیرازی (متوفای ۶۷۸) بوده است. خود شیخ نجیب الدین از شاگردان و تربیت یافتگان معروف شیخ شهاب الدین سهروردی (متوفای ۶۳۲) مؤلّف «عوارف المعارف» بوده است. اهمیت شیخ عبدالصمد در عرفان بدین جهت بوده که گروهی از علما و عرفای قرن هشتم هجری از شاگردان و تربیت یافتگان طریقت وی بوده اند که از جمله آنها می توان به شیخ نجم الدین محمود اصفهانی، کمال الدین عبدالرزاق کاشانی و عزالدین محمود کاشانی، اشاره کرد. به گواهی کتیبه گچبری زیر سقف خانقاه عبدالصمد در سال ۶۹۹ هجری در این مکان به خاک سپرده شده است. بقعه و خانقاه وی در نطنز در شمار ابنیه و عمارات ممتاز اوایل قرن هشتم به شمار می ‌رود. جامی از وی به عنوان «عالمی که به علوم ظاهری و باطنی» تسلط داشته، یاد کرده است.

آرامگاه شیخ عبدالصمد نطنزی

 

بقعه شیخ نورالدین عبدالصمد نطنزی
بقعه یا آرمگاه شیخ نورالدین عبدالصمد نطنزی، دارای گنبدی هشت وجهی مخروطی شکل دو جداره یا دو پوسته است که جداره بیرونی آن ازآجر و کاشی های فیروزه ای ساخته شده و جدار داخل آن مقرنس کاری گچی فوق العاده بی نظیری دارد. هنگامی که از مرکز بقعه به مقرنس کاری زیر گنبد نگاه می کنیم طرح گلی مشاهده می گردد که گلبرگ های آن به سمت پایین باز شده است. در قسمت قاعده گنبد کتیبه ای به صورت گچبری برجسته به خط ثلث بر روی زمینه گل و بوته، کار شده است.
حائل مقبره شیخ نورالدین و فضای خالی بقعه، ضریحی چوبی مشبکی نصب گردیده که در قسمت بالای ضریح، کتیبه ای به صورت منبت کاری، تاریخ ساخت ضریح را به سال ۱۰۶۴ و استادکار را استاد حسین بن استاد اسماعیل سرشکی نطنزی ذکر می نماید. در ساخت این نرده چوبی مشبک که به صورت گره چینی کار شده از چسب چوب و یا میخ استفاده نشده بلکه تمامی قطعات به شکل فاق و زبانه می باشد.

آرامگاه شیخ عبدالصمد نطنزی

 

سردرب خانقاه
چشم نوازترین قسمت مجموعه را سردرب خانقاه تشکیل می دهد که با طرح های گوناگون کاشی کاری شده است.
به نظر می رسد بعد از پایان یافتن کار ساخت مسجد و بقعه شیخ عبدالصمد خانقاه آن ساخته شده است که از بنای خانقاه فقط همین سردرب باقی مانده و مابقی از بین رفته است. در بیشتر قسمت ها، از کاشی هایی با رنگ فیروزه ای و لاجوردی برای تزئینات آن و مقرنس کاری استفاده شده که نمونه بسیار زیبایی از بناهای کبودرنگ دوره مغول می باشد.
مسجد به سال ۴۰۷ هجری قمری به دستور خلیفه فرزند حسین ماستری و به کوشش شمس الدین محمد بن علی نطنزی بنا گردیده است. درب دولنگه چوبی مسجد، منبت کاری زیبایی دارد که قسمتی از منبت کاری ها بر اثر عوامل جوی و تماس مستقیم با آفتاب فرو ریخته و تاریخ ساخت آن ۸۲۵ ه.ق بر روی آن ذکر شده است که قدمت بیش از ۶۰۰ ساله آنرا نشان می دهد

محور اصلی بقعه و محراب آن که با محور مسجد نزدیک به ده درجه انحراف دارد و نیز موقعیت راهرو، مقبره و دهلیز مسجد دلیل دیگری است برآن که هر دو بنا در یک زمان ساخته شده اند. از آنجا که محور آرامگاه نسبت به مسجد انحراف داشته برای ساختن پله های ورودی بام (پله های مناره) به ناچار شبستان با آنها در یک امتداد نیست و انحراف دارد. در روی بدنه منار کتیبه تاریخی زیبایی به خط ثلث برجسته بر قطعه ای از کاشی فیروزه ای نقش بسته و در انتهای ایوان جنوبی دو ورودی طراحی شده است که ایوان را به شبستان آن متصل می نماید. این شبستان هشت ضلعی با گنبد آجرین"، مربوط به دوره ایلخانان است. سردر خانقاه و مناره و پایه آن که در فاصله سالهای ۶۱۷ تا ۵۲۷ ساخته شده است.

گفتنی است قسمتی از بالای محراب آرامگاه شیخ عبدالصمد هم اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری می شود. قسمت هایی از این محراب در اواخر قرن گذشته به سرقت رفته بود.

آرامگاه شیخ عبدالصمد نطنزی


متن کتیبه ها
در راهرو مشترک مسجد و مقبره شیخ عبدالصمد سردر مخصوصی برای خانقاه ساخته شده که کتیبه آجری آن به خط ثلث برجسته به خوبی قابل خواندن است. برضریح چوبی روی آرامگاه شیخ عبدالصمد نیز کتیبه ای به خط ثلث به چشم می خورد با این مضمون «عمل استاد حسین بن استاد اسماعیل سرشگی النطنزی فی تاریخ نه اربع و سنین و الف سنه 1064 کتیبه عبداللطیف.» و بر لوح سنگی روی قبر شیخ این عبارت حکاکی شده است: «هذا الغفور الرحیم الرحمن اللهم صل علی النبی و الولی و الحسن و الحسین و العباد و الباقر و الصادق و الجعفر و الکاظم الموسی و الرضا و التقی و النقی و العسگری و الحجته القائم محمدالمهدی الغازی صاحب الزمان(عج)» “همت مصروف داشت عصمت پناه صالحه خدیجه سلطان بنت شمس طلا در سنه ۱۰۴۵ و این اثر خیر از او باقی ماند.

 

منابع:
hamgardi.com
fa.wikipedia.org
qudsonline.ir
arianica.com
abdorazagh.kashanu.ac.ir

شما هم می توانید در این مورد نظر دهید: